Dąbrowski Józef (1842–1903), powstaniec, ksiądz, twórca Seminarium Polskiego w Orchard Lake, w Stanach Zjed. A. P. Ur. 10 I w Żółtańcach w Kaliskiem z ojca Józefa i Karoliny z Boryckich, ukończył gimnazjum w Lublinie, od r. 1862 studiował matematykę w Szkole Głównej w Warszawie. Rok 1863 przerwał mu naukę. Z oddziałem Ludwika Mierosławskiego walczył pod Krzywosądzem. Uszedłszy za granicę, tułał się w Dreźnie, następnie wrócił znów do studiów matematyczno-chemicznych w Lucernie i Bernie, w Szwajcarii. W tym czasie poczuł powołanie do zawodu kapłańskiego, udał się więc do Rzymu i pod okiem ks. Piotra Semeneńki studiował w Kolegium Polskim. Wyświęcony został na kapłana 1 VII 1869. Niemal bezpośrednio potem wyjechał do St. Zj. A. P. i tu przez 13 lat pracował jako proboszcz polskiej parafii Serca Jezusa w Poland Corner (Polonia) Wisconsin, działając równocześnie jako misjonarz wśród Indian. Zauważywszy brak własnych szkół i dotkliwy brak polskich kapłanów wśród szybko wówczas rosnącego wychodztwa w Ameryce, już w liście do ks. Semeneńki z 16 III 1870 przedstawił myśl założenia tam niższych szkół w mniejszych osadach i wyższej szkoły duchownej polskiej. Stosownie do tego swego projektu w r. 1874 wezwał siostry felicjanki z Krakowa do pracy w Ameryce, dając tym początek bardzo rozgałęzionej i zbawiennej ich działalności edukacyjnej i charytatywnej na tamtejszym terenie. Ostatecznie myśl jego o seminarium duchownym polskim w Ameryce dotarła do kardynała Mieczysława Ledóchowskiego, który, z aprobatą papieża Leona XIII, polecił ks. Leopoldowi Moczygębie, franciszkaninowi, założycielowi osad polskich w Texasie, przebywającemu wówczas w Rzymie, udać się ponownie do Stanów Zjedn. dla podjęcia odpowiednich kroków. Ks. M. zebrał 8000 dolarów na ten cel wśród ludu polskiego w Ameryce, ale, z powodu starości nie czując się na siłach do dalszej pracy, oddał ją wraz z funduszami ks. D-mu. W r. 1883 ks. D. przeniósł się na stałe do Detroit na miejsce kapelana sióstr felicjanek, aby swobodniej i w odpowiedniejszym miejscu poświęcić się zadaniu. W r. 1884 zaczął budowę gmachu seminarium. Sam jako robotnik pomagał przy pracy i równocześnie niezmordowanie zbierał dalsze fundusze. 15 XII 1887 seminarium pod nazwą św. Cyryla i Metodego zostało uroczyście poświęcone i otwarte. Ks. D. pełnił z poświęceniem obowiązki pierwszego jego rektora, walcząc ciągle z wielkimi brakami finansowymi i innymi trudnościami. Zmarł nagle 15 II 1903. Pochowany na cmentarzu w Mt. Elliott w Detroit. W r. 1891 zaczął wydawać przy seminarium tygodnik »Niedziela«, który upadł w r. 1904. Napisał Narzędzia i miejsca mąki Pana Jezusa (Detroit, 1898). »Wielki prostotą, wielki pracą, wielki poświęceniem, wielki rozumieniem i uczuciem obywatelskim«, wyraził się o nim Zygmunt Miłkowski. Ks. D. słusznie może być uważany za najwybitniejszego pioniera polskiego szkolnictwa w Stanach Zjed. A. P.
Almanach Jubileuszowy Seminarium Polskiego, Kolegium św. Marii i Szkoły Wyższej w Orchard Lake, Michigan, Detroit 1935, 26–80, 187; »Biesiada Literacka«, W. t. LV, nr 11, 13 III 1903, 219; »Dziennik Chicagoski« t. XIV, nr 39–42, 16–19 II; nr 45, 23 II, nr 47, 25 II. 1903; Historia Zgromadzenia SS. Felicjanek, cz. II, Kr. 1929, 275–80; »Zgoda«, Chicago, t. XXII, nr 8, 19 II; nr 9, 26 II; nr 13, 26 V 1903; Dunikowski Habdank E., Wśród Polonii w Ameryce, Lw. 1893, 54; Iciek S. A., Polacy w Ameryce, P. 1921, 13; tenże, Samochodem przez Stany Zjednoczone, Miejsce Piastowe, 1934, I 53; Karbowiak A., Dzieje edukacyjne Polaków na obczyźnie, Lw. 1910, 171–3; Kłos J. ks., Na drugiej półkuli, P. 1929, II 424; Kruszka W. ks., Historia Polska w Ameryce, Milwaukee 1905–8, II 29, 112–4, 138–53; V 63, 129; VII 31–6; XI 182–3; Libertus A., Historia Seminarium Polskiego w Detroit i Orchard Lake, Michigan, z okazji 25-letniego jubileuszu, Toledo 1920, passim; Miłkowski Z., Opowiadanie z wędrówki po koloniach polskich w Am. Północnej, Paryż 1901, 160–3; Osada St., Prasa i publicystyka polska w Ameryce, Pittsburgh 1930, 54; Włodek L., Na ziemi Waszyngtona, W. b. d., II 36–8.
Mieczysław Haiman